محمد حسن علایی

zibakalam-mohadesiمفهوم «دموکراسی متعهد» یکی از چالش برانگیزترین مفاهیمی می باشد که درمیان آثار شریعتی از سوی بسیاری از شریعتی پژوهان مورد انتقاد قرارگرفته است. این مفهوم در سالهای پس از شریعتی، اقبال آن را داشته است که توجهات بیشتری به خود جلب کند و در بوته ی آزمون قرار گیرد. در این مقاله ضمن بازخوانی مفهوم «دموکراسی متعهد» در آثار پژوهندگان، جایگاه مفهوم «دموکراسی متعهد» در منظومه گفتمانی شریعتی مورد تحلیل واقع می گردد. یکی از این آثار پژوهشی، کتاب «زیر سقف اعتقاد» اثر حسن محدثی(1383) می باشد که نویسنده ذیل عنوان «دیکتاتوری آموزشی» به بحث پیرامون «دموکراسی متهعد» می پردازد. صادق زیبا کلام(1393)در کتاب «از دموکراسی تا مردم سالاری دینی» ضمن اشاره بر اصول دموکراسی به مفهوم «دموکراسی متعهد» نظر می افکند.

«نگاهی دوباره به مبانی فلسفه سیاسی شریعتی یا تأملی بر پارادوکس دموکراسی متعهد » عنوان کتابی است از بیژن عبدالکریمی که در سال 1370 به چاپ رسیده است که بیشتر ناظر بر نظریه سیاسی شریعتی می باشد. «شریعتی: راه یا بی راهه؟» کتابی است که رضا علیجانی در سال 1381 به چاپ رسانده است نویسنده در این اثر از «دموکراسی برنامه ای» برای تبیین مفهوم «دموکراسی متهعد» سود می جوید. حسن یوسفی اشکوری(1379) هم در کتاب «شریعتی و نقد سنت» از نوع نگاه شریعتی (درون دینی و برون دینی) به مفاهیمی از جمله دموکراسی سخن به میان می آورد. شریعتی متفکر فردا(1380)، مجموعه مقالاتی از سید هاشم آقاجری درباره جایگاه شریعتی در گفتمان دموکراسی و جامعه مدنی است که در آن نویسنده مدعی است شریعتی، دموکراسی را در قرائت لیبرال بورژوایی آن نقد کرده است. در نهایت پس از نقل شاهد مثال هایی از «امت و امامت»، یک جمع بندی از آرای پژوهندگان در خصوص مفهوم «دموکراسی متعهد» ارائه شده است.

* آنچه در این بخش درج می‌شود چکیده مقالات دریافتی سمپوزیوم چهلمین یادمان شریعتی است. مقالات در مسیر داوری توسط هیئت علمی سمپوزیوم است و گزیده‌ای از آن‌ها در کتاب مجموعه مقالات سمپوزیوم منتشر خواهد شد.