میلاد اعظمی مرام

قربان علمی

ideology2 2هدف از این مطالعه تعیین چارچوب معنایی ایدئولوژی و تبیین معنای پروژۀ ایدئولوژیک­کردن دین از منظر علی شریعتی است. مفروض نخستین این مقاله چنین می­باشد که تعریف واحدی از مفهوم ایدئولوژی وجود ندارد و به همین دلیل ابتدا می­بایست با روش توصیفی ـ تحلیلی مشخص نمود که متفکر موردنظر چه تعریفی از ایدئولوژی دارد. قدم بعدی واکاوی نسبت ایدئولوژی با دین است. سرانجام، مقدمات لازم برای تبیین معنای و مدلول خود پروژۀ ایدئولوژیک­کردن دین فراهم می­آید. این مقاله در پی آن است تا نشان دهد که ایدئولوژیک­کردن دین، مطابق برداشت علی شریعتی، به معنای تقلیل دین به ابزاری برای مبارزۀ اجتماعی نیست و این پروژه به قلب ماهیت دین نمی­انجامد. به باور شریعتی،ایدئولوژی ده ویژگی دارد و هدف از ایدئولوژیک­کردن دین ترسیم نظام­مند عقاید دینی است. این ترسیم نظام­مند یا طرح هندسی مکتب به­دنبال آن است تا «ارکان اعتقادی» را تبیین کند و بدین طریق مبنایی فکری برای «اهداف عملی» آن فراهم سازد.

کلید واژه‌ها: ایدئولوژی، طرح هندسی مکتب، دین سنتی، دین ایدئولوژیک، ایدئولوژیک‌کردن دین.

* آنچه در این بخش درج می‌شود چکیده مقالات دریافتی سمپوزیوم چهلمین یادمان شریعتی است. مقالات در مسیر داوری توسط هیئت علمی سمپوزیوم است و گزیده‌ای از آن‌ها در کتاب مجموعه مقالات سمپوزیوم منتشر خواهد شد.