RT Chimera - шаблон joomla Новости

حسين روحاني

ideologyبدون شك علي شريعتي يكي از تأثيرگذارترين روشنفكران ديني سده اخير در ايران به شمار مي آيد. بسياري از محققان و پژوهشگران انقلاب اسلامي او را معلم انقلاب مي دانند، اما به نظر مي رسد كه علاوه بر اين لقب او معلم ايدئولوژي نيز محسوب مي شود. ايدئولوژيك كردن دين يكي از مهمترين دستاوردهاي علي شريعتي است كه اين دستاورد نقش مهمي در پيروزي انقلاب اسلامي و به حركت درآوردن توده هاي ستمديده و محروم ايران داشت. همچنين اين دستاورد- ايدئولوژيك كردن دين- موجب دميدن روح انقلابي در كالبد بيجان اسلام و تشيع شد و اسلام و تشيع را از پستوي خانه ها، حاشيه ها و دل هاي مؤمنين وارد جامعه كرد و در راستاي به هم ريختن وضع موجود كه ارتجاع، ظلم، بي‌عدالتي و توسعه نيافتگي از ويژگي هاي بازر آن بود، مورد استفاده و بهره گيري قرار داد.

شريعتي با نكته سنجي دقيق و با يك نگاه جامعه شناسانه و پراگماتيستي به دين و ايدئولوژي بار ديگر توانست اسلام را بعد از مدت ها در قالب شخصيت هايي چون ابوذر، مقداد و سلمان زنده نمايد و راه را براي حاكميت نظامي اسلامي و مردمي هموار نمايد. اين انديشة ايدئولوژيك در دهه اول بعد از انقلاب اسلامي نيز آبشخور روشنفكران ديني و غير ديني بود و بسياري از احزاب و گروههاي سياسي از انديشه ايدئولوژيك و جهان بيني ارزشي حمايت مي كردند. اما برخي از روشنفكران تحت تاثير فضاي بعد از جنگ سرد و گفتمان پسامدرن و نظريه پايان تاريخ فوكوياما ارزش هاي ايدئولوژيك را زير سوال بردند و حتي تعدادي از گذشته ايدئولوژيك خود ابراز ندامت كردند.

نظريات اين جريان فكري برگرفته از نظريات كارل پوپر، كانت و فلسفة تحليلي- تفكيكي بود. اين جريان فكري ايدئولوژي را نه تنها مفيد بلكه آن را مضر ارزيابي كردند و عليه ايدئولوژيزه كردن دين و مبدأ آن يعني شريعتي موضع گرفتند و به اين جمع بندي رسيدند كه شريعتي با ايدئولوژيك كردن دين زمينه را براي طرد ديگر انديشه ها و حاكميت نگاه يكسويه و دگماتيزم فراهم كرده است. در اين مقاله سعي بر آن است تا با يك نگاه تحليلي و انتقادي اين فرضيه مورد آزمون قرار گيرد كه انديشه ايدئولوژيك كردن دين نه تنها موجب حاكميت دگماتيسم و فناتيزم نمي شود بلكه برعكس اين نگاه ايدئولوژيك موجب پويايي و تكامل فكري و عمل هدفمند (پراكسيس) مي گردد.

* آنچه در این بخش درج می‌شود چکیده مقالات دریافتی سمپوزیوم چهلمین یادمان شریعتی است. مقالات در مسیر داوری توسط هیئت علمی سمپوزیوم است و گزیده‌ای از آن‌ها در کتاب مجموعه مقالات سمپوزیوم منتشر خواهد شد.